Απόκριες

Επίκαιρο άρθρο του φίλου μας Βαγγέλη Κογκάκη...

Απόκριες ονομάζονται οι τρεις τελευταίες εβδομάδες, πριν από την Καθαρή Δευτέρα και τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, κατά τις οποίες επικρατεί το έθιμο του μασκαρέματος. Αρχαιοπρεπώς η ονομασία είναι η Απόκρεως και η Απόκρεω, κατά το μεσαίωνα. Ετυμολογικά, με το στερητικό απο + κρέως, γενική ενικού του ουσιαστικού κρέας στην αρχαία αττική διάλεκτο. Αρχική σημασία ήταν η αποχή από την κρεοφαγία, ιδιαίτερα την τελευταία εβδομάδα μετά από τη μεσαία Κυριακή των Απόκρω, μέχρι και την Κυριακή της Τυρινής. Στις ημέρες μας δεν τηρείται αυτή η νηστεία και όλοι αποκρεύομε (αποκριγιόνομε, δεν τρώμε πλέον κρέας) από την Καθαρή Δευτέρα...

Από την εποχή του μινωικού πολιτισμού γινόταν διάφορες εορταστικές εκδηλώσεις. Στη συνέχεια κατά τις γιορτές του Διόνυσου στην αρχαία Ελλάδα, γιορτάζοντας την άνοιξη και την αναγέννηση της φύσης, μετέπειτα στους Ρωμαϊκούς χρόνους και η σκυτάλη περνά στους Βυζαντινούς. Συνεχίζονται και κατά τον ελληνικό Μεσαίωνα μέχρι και σήμερα. Πάντοτε τους μήνες Φεβρουάριο – Μάρτιο.

Στο Ηράκλειο πριν από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη δεκαετία του 1930, όπως έχω διαβάσει, αλλά και μετά από τον πόλεμο, όπως έχω ζήσει στις δεκαετίες του 1950-60 γίνονταν πολλές χαρούμενες εορταστικές εκδηλώσεις κατά τις τρεις εβδομάδες της Αποκριάς και καρναβάλι, με χιούμορ και πρωτοτυπία. Στο αυτό ελάμβαναν μέρος πολλά στολισμένα άρματα τα οποία συνήθως σατίριζαν διάφορες καταστάσεις, ή επιτυχίες του ανθρώπου, -κατάκτηση της σελήνης, πολιτική σάτιρα- με τελευταίο το άρμα του βασιλιά ‘Καρνάβαλου’. Έκαναν παρέλαση σε σχηματισμούς από την Πλατεία Μιχαήλ Κόρακα στη Χανιόπορτα -λεωφ. Καλοκαιρινού- Ίδης- Πλ. Νικηφόρου Φωκά- λεωφ. Δικαιοσύνης- Πλ. Ελευθερίας (Τρεις Καμάρες) μέχρι την αρχή λεωφ. Δημοκρατίας. Πολλές όμορφες νεαρές δεσποινίδες και ωραίοι νέοι άνδρες -σεβάσμιες γιαγιάδες και αξιοσέβαστοι παππούδες σήμερα- πρωταγωνιστούσαν τότε σκορπώντας κέφι, νιάτα και ομορφιά. 

Τα βράδια ονομαστές ορχήστρες, ελληνικές και ξένες, με διάσημα ονόματα τραγουδιστών διασκέδαζαν τους Ηρακλειώτες γλεντζέδες. Με θαυμάσιες τουαλέτες οι κυρίες και απαστράπτοντα κοσμήματα ή με σατυρικές μεταμφιέσεις -κύριοι και κυρίες- κατά τις δεκαετίες που αναφέρομαι, κατέκλυζαν ασφυχτικά τα χορευτικά κέντρα της εποχής, όπως είχαν μετατραπεί οι κινηματογράφοι «ΝΤΟΡΕ», «ΑΣΤΟΡΙΑ», υπόγειος «ΑΠΟΛΛΩΝ», η Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Ηρακλείου, Λ.Α.Φ.Η. και το Κέντρο Ρεγκινάκη για παιδικούς χορούς Pal d’ enfant όπως αναφερόταν οι κυρίες, γαλλιστί. Ονομαστικούς επιτυχημένους χορούς διοργάνωναν διάφοροι σύλλογοι, όμιλοι, σωματεία κλπ όπως π.χ. των Τραπεζικών, των Δικηγόρων, των υπαλλήλων του Ο.Τ.Ε., των Ιατρών, των Δικαστικών, ο Ερυθρός Σταυρός, οι Οδηγοί (πρόσκοποι) και τα αθλητικά-ποδοσφαιρικά Σωματεία. Στο χορό της Αεροπορίας τότε -απόκριες του ’60- είχε τραγουδήσει η Νάνα Μούσχουρη. Επίσης και η ηθοποιός Τζένη Καρέζη είχε έλθει στο Ηράκλειο για να διασκεδάσει τους Καστρινούς. 

Θυμάμαι πάρα πολλούς σημερινούς γνωστούς μου, κυρίες και κυρίους, και πολλούς άλλους που έχουν φύγει για το ‘ταξίδι χωρίς επιστροφή’, με πόση φαντασία είχαν μεταμφιεστεί και με τι κέφι διασκέδαζαν μέχρι τις πρωινές ώρες. Αλησμόνητες έχουν μείνει και οι περίφημες ‘καντρίλιες’, ένας δύσκολος ομαδικός χορός με πολλές εντυπωσιακές ‘φιγούρες’ και χορευτικές παραλλαγές. Τις είχε διδάξει ο αείμνηστος Προδιοικητής του Ρόταρυ Μανόλης Πατεράκης και τις χορεύαμε τα μέλη του Ροταριανού Ομίλου στο ξενοδοχείο ‘ΑΤΛΑΝΤΙΣ’ όπου διοργανώνονταν χορός με ευθύνη του εκάστοτε Προέδρου. Φέτος, το Σάββατο 19 Φεβρουαρίου στο κοσμικό κέντρο ‘Καλαθάκη’, ο Πρόεδρος Γιάννης Μηλιαράς διοργάνωσε με εξαιρετική επιτυχία και πάλι τον αποκριάτικο χορό του Ομίλου. Ευρηματικές και φανταστικές ήταν οι μεταμφιέσεις πολλών, ανδρών τε και γυναικών. Τις ‘καντρίλιες’ τα τελευταία χρόνια τις διδάσκει στα νέα μέλη και τις διευθύνει επάξια ο πρώην Πρόεδρος του Ρ.Ο.Η. Δομέτιος Μαραβέλιας. Το Σάββατο με τη ρυθμική μουσική και τις πολύχρωμες ενδυμασίες η επιτυχία ήταν πολύ μεγάλη.

Όμως ας επιστρέψουμε και πάλι, δυστυχώς μόνο με τη φαντασία μας, στις ‘παλιές απόκριες’. Τα πρωινά της εποχής εκείνης ένα παχύ στρώμα από κομφετί και πολύχρωμες κορδέλες κάλυπτε την πλατεία Ελευθερίας, την λεωφ. Δικαιοσύνης μέχρι και ‘Τα λιοντάρια’! Μοναδικά, αξέχαστα χρόνια!  

Υπήρχε και Η ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΟΥ την οποίαν αποτελούσαν οι: Ανδρόγειος Αλεξανδρίδης, Παναγιώτης Βουσβούνης, Αριστοτέλης Γραμματικάκης, Κωνσταντίνος Γραμματικάκης, Αριστείδης Κουφάκης, Ιωάννης Κουκουράκης, Εμμ. Ξανθάκης, Εμμ. Πατεράκης, Φέφος Περδικογιάννης, και Νίκος  Τζανάκης. Φαντάζομαι και εύχομαι πολλοί να τους θυμούνται.

Σήμερα συνεχίζουν να διασκεδάζουν οι κάτοικοι του Ηρακλείου όχι όμως τόσο οργανωμένα όπως εκείνη την εποχή. Για φέτος ο Δήμαρχος υπόσχεται να αναβιώσει το ‘‘ΚΑΣΤΡΙΝΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ’’. Οψόμεθα! Φυσικά διοργανώνονται και άλλα πολλά καρναβάλια όπως του Ρεθύμνου, και σε άλλες πόλεις και χωριά της Κρήτης, στο Μοσχάτο της Αττικής, και στην υπόλοιπη χώρα. Το πλέον φημισμένο καρναβάλι της Ελλάδας είναι αυτό της Πάτρας, το οποίο προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες από όλη τη χώρα. Εκατομμύρια συρρέουν κάθε χρόνο και στο Ρίο της Βραζιλίας για να διασκεδάσουν στο διασημότερο καρναβάλι του κόσμου, με τα φαντασμαγορικά άρματα να παρελαύνουν στους δρόμους, συναγωνιζόμενα σε πρωτοτυπία και χρώματα, ενώ καλλίγραμμες ημίγυμνες χορεύτριες και ευσταλείς μελαχρινοί νέοι λικνίζονται ακούραστα επί ώρες στους ρυθμούς της σάμπας.

Έφθασαν οι απόκριες. Ας διασκεδάσουμε όλοι. Νέοι, γέροι και παιδιά. Ας ξεφύγουμε από το άγχος της καθημερινότητας… Αυτό είναι το καλύτερο αντίδοτο ενάντια σε κάθε έγνοια και σε κάθε στενοχώρια.   Ας θυμηθούμε ξανά «το παιδί που ο κάθε ένας μας κρύβει μέσα του». Ας του επιτρέψομε να μας γοητεύσει και πάλι για να βιώσουμε τις αξέχαστες εκείνες ώρες της ξένοιαστης παιδικής ηλικίας, τότε που όλα ήσαν «όμορφα κι ωραία»!!! Η ευωχία είναι ίδιον των Καστρινών. Ο δε σατιρικός ποιητής Γεώργιος Σουρής, πάντα επίκαιρος, μας μαρτυρεί:

Γλέντα λοιπόν Αποκρηά μασκαρεμένη χώρα
που ένα μόνο έμαθες στα φανερά να κλέβεις
Να γίνεσαι ρεντίκολο κάθε στιγμή και ώρα              
που όλα τα μασκάρεψες κι όλα τα μασκαρεύεις

Οπ ! οπ! στο γύρο όλοι… τραλαλό…

κ’ εγώ μασκαρεμένος σάς γελώ !

Όλα ’σ’ αυτή τη γη μασκαρευτήκαν,

ονείρατα, ελπίδες και σκοποί,

οι μούραις μας μουτσούναις εγινήκαν,

δεν ξέρουμε τι είναι η ’ντροπή

Έξω λοιπόν οι λύπες, έξω κακή καρδιά
και πάλι Καρναβάλι ανοίγει βρε παιδιά. !